Dil bükücü nedir?
Dil bükücü (yanıltmaç, tekerleme), benzer seslerin ve hecelerin sık tekrarlandığı, söyleyeni şaşırtan sözlerdir. Çocuklar arasında "Bunu üç kere hızlı söyle!" diye bir yarışmaya dönüşür. Tiyatro, sunuculuk ve seslendirme eğitimlerinde ise dil, dudak ve çene kaslarını çalıştırmak, sesleri net çıkarmayı öğrenmek için kullanılır. Bu sayfadaki dil bükücüler halk arasında yaygın olarak bilinen anonim sözlerdir.
Nasıl çalışılır?
- Yavaş başla: Her heceyi tek tek, abartarak söyle. Hızdan önce doğruluk gelir.
- Ağzını aç: Dudaklarını ve çeneni rahat hareket ettir; kapalı ağızla söylenen dil bükücüler yutulur.
- Nefesini ayarla: Uzun dil bükücüleri anlam gruplarına bölüp aralarda nefes al.
- Hızlan: Takılmadan üç kez söyleyebildiğinde hızı biraz artır.
- Kaydet ve dinle: Telefonuna kaydedip dinlemek, hangi seste zorlandığını gösterir.
Halk arasında bilinen dil bükücüler
- Şu köşe yaz köşesi, şu köşe kış köşesi, ortada su şişesi.
- Bir berber bir berbere "Bre berber beri gel" diye bar bar bağırmış.
- Şu karşıda bir dal; dal sarkar kartal kalkar, kartal kalkar dal sarkar.
- Al bu takatukaları takatukacıya takatukalatmaya götür. Takatukacı takatukaları takatukalamam derse takatukacıdan takatukaları takatukalatmadan al da gel.
- Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdan mısınız?
- Bu yoğurdu sarımsaklasak da mı saklasak, sarımsaklamasak da mı saklasak?
- Kırk kırık küp, kırkının da kulpu kırık kara küp.
- Üç tunç tas has hoş su.
- Paşa tası ile beş has tas kayısı hoşafı.
- Şemsi Paşa pasajında sesi büzüşesiceler.
- Bizde bize biz derler, sizde bize ne derler?
- Gül dibi bülbül dili gibi, gül dibi bülbül dili.
- Pireli peyniri perhizli pireler tepelerse pireli peynirler de pır pır pervaz ederler.
- Ocak kıvılcımlandırıcılardan mısın, kapı gıcırdatıcılardan mısın? Ne ocak kıvılcımlandırıcılardanım ne kapı gıcırdatıcılardanım.
- Çatalca'da topal çoban çatal yapıp çatal satar.
- Dört deryanın deresini dört dergâhın derbendine devrederlerse, dört deryadan dört dert, dört dergâhtan dört dev çıkar.
- Zaman saman satar, saman zaman satar.
- Nankör nalbant nalları nallamalı mı, nallamamalı mı?
- Az kaz, uz kaz, boyunca kaz.
- A be kuru dayı, ne kuru sarı darı bu darı, a be kuru dayı.
- Şu odayı badanalamalı mı, yoksa badanalamamalı mı?
- Sen seni bil, sen seni; sen seni bilmezsen patlatırlar enseni.
- Şiş şişeyi şişlemiş, şişe kesişe "kiş" demiş.
- Getirince el getirir, yel getirir, sel getirir; götürünce el götürür, yel götürür, sel götürür.
- Bu mum, umumumuzun mumu.
- Hakkı, Hakkı'nın hakkını yemiş; Hakkı Hakkı'dan hakkını istemiş; Hakkı Hakkı'ya hakkını vermeyince Hakkı da Hakkı'nın hakkından gelmiş.
- Sizin damda var beş boz başlı beş boz ördek; bizim damda var beş boz başlı beş boz ördek.
- Bir tarlaya kemeken ekmişler, iki kürkü yırtık kel kör kirpi dadanmış.
Hangi dil bükücü hangi sesi çalıştırır?
- Ş ve S sesleri: "Şu köşe yaz köşesi", "Şemsi Paşa pasajında", "Şiş şişeyi şişlemiş"
- R sesi: "Bir berber bir berbere", "Pireli peyniri perhizli pireler"
- K ve T sesleri: "Kırk kırık küp", "Takatukalar", "Şu karşıda bir dal"
- Uzun ekler: "Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdan", "Ocak kıvılcımlandırıcılardan"
- M ve N sesleri: "Bu mum umumumuzun mumu", "Nankör nalbant"
Çocuklarla oyun önerisi
Her oyuncu sırayla bir dil bükücüyü üç kez hızlı söylemeye çalışır; takılmadan söyleyen puan alır. Küçük çocuklar için kısa olanlarla başla. Amaç kazanmaktan çok gülmek ve birlikte vakit geçirmektir; takılanı düzeltmek yerine birlikte yeniden denemek oyunu keyifli kılar.