Önce hedef ülkeyi ve yolu belirle
Her ülkenin göç ve çalışma izni sistemi farklıdır. Genel olarak yurt dışında yasal olarak çalışmanın birkaç yolu vardır:
- İş teklifine dayalı çalışma izni: İşveren seni işe alır ve çalışma izni sürecini başlatır ya da destekler.
- Nitelikli göç programları: Bazı ülkeler eğitim, yaş, dil ve deneyime göre puanlama yapan programlarla nitelikli çalışanları kabul eder.
- Şirket içi transfer: Çok uluslu bir şirkette çalışıyorsan yurt dışı ofislere geçiş imkânı olabilir.
- Eğitim sonrası çalışma: Yurt dışında yüksek lisans yapanlara bazı ülkeler mezuniyet sonrası iş arama ya da çalışma izni tanır.
- Mevsimlik ve kısa süreli programlar: Belirli ülkelerin özel programları vardır; şartları ve süreleri sınırlıdır.
Hangi yolun mümkün olduğunu ancak hedef ülkenin resmi göç makamının sitesinden öğrenebilirsin. Aracı kuruluşların vaatlerine değil, resmi kaynaklara güven.
Belgelerini hazırla
- Pasaport: Geçerlilik süresi uzun olmalı.
- Diploma ve transkript: Yeminli tercümesi, noter onayı ve gerekirse apostil şerhi.
- Diploma denkliği: Doktorluk, mühendislik, öğretmenlik, hemşirelik gibi düzenlenmiş mesleklerde hedef ülkede meslek tanınması ya da lisans sınavı gerekir. Bu süreç aylar, bazen yıllar sürebilir.
- Dil belgesi: İngilizce konuşulan ülkelerde uluslararası sınav sonuçları, diğer ülkelerde o ülkenin dilinde yeterlilik belgesi istenir.
- Adli sicil kaydı: Apostilli adli sicil belgesi birçok başvuruda zorunludur.
- Referans mektupları ve çalışma belgeleri: Eski işverenlerden alınan, görevini ve çalışma süreni gösteren belgeler.
İş arama
- Özgeçmişini hedef ülkenin formatına uyarla. Bazı ülkelerde fotoğraf, yaş ve medeni hâl yazılmaz; bazılarında belirli bir şablon beklenir.
- Uluslararası iş platformları, hedef ülkenin kamu iş bulma kurumları ve sektöre özel siteleri tara.
- Profesyonel ağ profilini İngilizce ya da hedef dilde güncelle; konumunu hedef şehir olarak ayarlamak aramalarda görünürlüğü artırabilir.
- Vize sponsorluğu yapan şirketleri belirle; bazı ilanlarda bu bilgi açıkça yazar.
Türkiye tarafındaki işlemler
- Askerlik: Askerlik çağındaysan yurt dışında çalışma ve yaşama süreleri askerlik durumunu etkiler; Millî Savunma Bakanlığı'nın yurt dışı ile ilgili düzenlemelerini öğren.
- Sosyal güvenlik: Türkiye'nin sosyal güvenlik anlaşması olan ülkelerde geçen çalışma süreleri, belirli şartlarla emeklilikte birleştirilebilir. Anlaşması olmayan ülkelerdeki süreler için yurt dışı borçlanması imkânı vardır.
- Vergi: Yurt dışına yerleşenlerin vergi mükellefiyeti durumu değişebilir; çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarını araştır.
- Adres ve konsolosluk kaydı: Yurt dışına yerleştiğinde konsolosluğa kayıt yaptırmak, belge ve seçim işlemlerinde işini kolaylaştırır.
Dolandırıcılığa dikkat
"Garantili iş ve vize" vaat edip peşin ücret isteyen kişi ve kuruluşlara karşı dikkatli ol. Gerçek işverenler çalışma izni için senden yüksek ücretler talep etmez. Yurt dışına işçi götürme faaliyetinin Türkiye'de izne bağlı olduğunu, İŞKUR'un yurt dışı iş ilanlarını da yayımladığını unutma.
Kendine sor: hazır mısın?
- Hedef ülkenin dilinde iş görüşmesi yapabilecek ve günlük işlerini halledebilecek düzeyde misin?
- İlk birkaç ay iş bulamazsan geçinebileceğin bir birikimin var mı?
- Mesleğin hedef ülkede tanınma süreci gerektiriyor mu, bu süreç ne kadar sürüyor?
- Yaşam maliyetini, kira fiyatlarını ve vergileri araştırdın mı?
- Ailen ve yakınlarınla uzak yaşamaya duygusal olarak hazır mısın?
Bu soruların cevapları, kararını gerçekçi bir zemine oturtur ve sürprizleri azaltır.