Genel sağlık sigortası ve prim yükümlülüğü
5510 sayılı Kanun'a göre Türkiye'de ikamet eden ve başka bir yoldan sağlık güvencesi olmayan kişiler genel sağlık sigortalısı (GSS) olarak tescil edilir. Çalışmayan, kimsenin bakmakla yükümlü olduğu kişi olarak kaydı bulunmayan bu kişiler için aylık GSS primi tahakkuk eder. Gelir testi, bu primin kim tarafından ödeneceğini hane gelirine göre belirler.
Gelir testinin sonucu
Kanunun 60. maddesine göre aile içindeki kişi başına düşen aylık gelir;
- Brüt asgari ücretin üçte birinden az ise prim devlet tarafından ödenir (genellikle "G0" olarak anılır),
- Bu tutarın üzerindeyse kişi, gelir düzeyine göre belirlenen primi kendisi öder.
Prim tutarları asgari ücrete bağlı olduğu için her yıl değişir. Gelir testi yaptırmayan kişiler için en yüksek kademeden prim tahakkuk edebilir; bu yüzden durumu uygun olanların testi yaptırması önemlidir.
Kimler gelir testi yaptırmalı?
- Herhangi bir işte sigortalı çalışmayan ve emekli olmayanlar
- Anne ya da babası üzerinden sağlık güvencesi sona eren gençler (yaş ya da öğrenim şartı bitince)
- Boşanma sonrası eşi üzerinden güvencesi kalmayanlar
- Yurt dışından dönüp Türkiye'de ikamet etmeye başlayanlar
Başvuru adımları
- İkamet ettiğin yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına kimliğinle başvur ya da e-Devlet'teki ilgili başvuru hizmetini kullan.
- Hanende yaşayanları ve gelirlerini beyan et.
- Vakıf sistem kayıtlarını tarar ve gerekirse hane ziyareti yapar.
- Sonuç SGK'ya bildirilir; e-Devlet'teki "GSS Gelir Testi Sonucu" ya da GSS tescil kaydı ekranından görebilirsin.
Prim borcun birikmişse
- e-Devlet'ten GSS prim borcunu sorgula; borcun hangi dönemden kaynaklandığını incele.
- Yurt dışında bulunduğun ya da başka bir güvencenin olduğu dönemler için tescil yanlış yapılmışsa SGK'ya belgeyle başvurup düzeltme iste.
- Zaman zaman çıkarılan yapılandırma ve af düzenlemelerinden yararlanma şartlarını takip et.
- GSS prim borcunun 60 günü aşması (kanundaki sınır) sağlık hizmetlerinden yararlanmanı kısıtlayabilir; acil durumlar ve bazı gruplar bu kısıtlamadan muaftır.
Durumun değişirse
Sigortalı bir işe girdiğinde, evlendiğinde ya da eşinin üzerinden bakmakla yükümlü olunan kişi olarak kaydedildiğinde GSS primin kendiliğinden sona erer. Hane gelirin değiştiğinde ise gelir testinin yeniden yapılması gerekebilir; vakıf sonuçları belirli aralıklarla güncelleyebilir.
Bakmakla yükümlü olunan kişi olmak
Bazı kişiler gelir testi yaptırmadan, bir yakınları üzerinden sağlık güvencesine sahip olabilir. Örneğin çalışan ya da emekli birinin eşi, kanundaki yaş ve öğrenim şartlarını taşıyan çocukları ve geliri belirli sınırın altında olan anne babası "bakmakla yükümlü olunan kişi" olarak kaydedilebilir. Bu kişiler için ayrıca GSS primi ödenmez. Anne ya da babası üzerinden güvencesi devam eden bir genç, yaş ya da öğrenim şartını kaybettiğinde GSS'li olur ve gelir testi gündeme gelir.
Gelir testinde hane nasıl belirlenir?
- Aynı adreste yaşayan eş ve çocuklar hanenin parçası sayılır.
- Reşit olmayan çocuklar ebeveynlerinin hanesinde değerlendirilir.
- Evli çocukların ayrı hane oluşturduğu kabul edilir.
- Gelirler arasında ücret, emekli aylığı, kira geliri ve diğer düzenli gelirler yer alır.
Sonuca itiraz
Gelir testi sonucunun hatalı olduğunu düşünüyorsan, sonucu belirleyen vakfa yazılı itirazda bulunabilir ve hanendeki değişiklikleri belgeleyebilirsin. Hane yapında değişiklik (evlilik, boşanma, taşınma, iş kaybı) olduğunda yeniden değerlendirme isteyebilirsin.