Persentil ne demek?
Persentil, bir çocuğun ölçümünün aynı yaş ve cinsiyetteki sağlıklı çocuklar arasında nerede durduğunu gösterir. Kilo persentili 40 olan bir bebek, aynı yaştaki 100 sağlıklı bebekten yaklaşık 40'ından daha ağır, 60'ından daha hafif demektir. 50. persentil ortancadır. Persentilin düşük ya da yüksek olması tek başına bir sorun anlamına gelmez; kısa boylu anne-babanın çocuğunun düşük boy persentilinde, sağlıklı olarak büyümesi çok olağandır.
Hangi veriler kullanılıyor?
Araç, Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) 2006'da yayımladığı Çocuk Büyüme Standartlarını kullanır. Bu standartlar Brezilya, Gana, Hindistan, Norveç, Umman ve ABD'de, anne sütüyle beslenen ve sağlıklı koşullarda büyüyen çocukların izlenmesiyle oluşturuldu; yani çocukların "nasıl büyümesi gerektiğini" gösterir. Türkiye'de de aile hekimleri ve çocuk doktorları 0-5 yaş takibinde WHO eğrilerini yaygın olarak kullanır. Hesap, WHO'nun yaşa göre kilo ve yaşa göre boy tablolarındaki LMS değerleriyle yapılır: ölçüm önce z skoruna, sonra persentile çevrilir. Aylık değerler arasında doğrusal ara değer alınır.
Sonucu nasıl yorumlamalı?
- 3. ile 97. persentil arası genellikle normal kabul edilen geniş aralıktır.
- 3. persentilin altı ya da 97. persentilin üstü doktorla konuşulması gereken bir durumdur; çoğu zaman ailesel bir özelliktir ama değerlendirme gerekir.
- Tek ölçümden çok eğilim önemlidir. Çocuğun aylar boyunca kendi eğrisini izlemesi beklenir. İki ana persentil çizgisini (örneğin 50'den 15'e) aşağı ya da yukarı kesen hızlı değişimler doktora sorulmalıdır.
- Kilo ile boy birlikte değerlendirilir. Boyu 25. persentilde olan bir çocuğun kilosunun da benzer persentilde olması dengeli büyümeyi gösterir.
Doğru ölçüm için
İki yaşından küçük bebeklerde boy yatarak ölçülür; WHO tabloları da bu yaşa kadar yatarak ölçülmüş boyu esas alır. İki yaşından sonra çocuk ayakta, ayakkabısız ölçülür. Kilo için bebeği çıplak ya da yalnızca bezle tartmak gerekir. Ev tartıları ve mezuralar hassas olmadığından sonuçlar birkaç persentil farklı çıkabilir. Prematüre doğan bebeklerde ilk iki yılda düzeltilmiş yaş kullanılır; bu durumda doğum tarihi yerine beklenen doğum tarihini girmen daha doğru sonuç verir.
Bu araç doktor kontrolünün yerine geçmez. Bebeğinin büyümesiyle ilgili endişen varsa ölçümleri ve büyüme eğrisini aile hekimine ya da çocuk doktoruna göster.