Ne zaman dikilir?
Domates soğuğa dayanıksızdır. Fideler, bölgendeki son don tehlikesi geçtikten ve gece sıcaklıkları belirgin şekilde ısındıktan sonra dışarı dikilir. Türkiye'nin kıyı bölgelerinde bu genellikle ilkbaharın ortası, iç ve yüksek kesimlerde ise ilkbaharın sonudur. Tohumdan başlayacaksan, dikimden birkaç hafta önce iç mekânda viyollere tohum ekip fide yetiştirebilirsin.
Yer ve toprak
- Günde en az 6-8 saat doğrudan güneş alan bir yer seç.
- Toprak gevşek, süzek ve organik maddece zengin olmalı. Dikimden önce iyi yanmış hayvan gübresi ya da kompost karıştır.
- Saksıda yetiştireceksen her bitki için derin ve geniş (en az 20-30 litre) bir saksı kullan; altında drenaj delikleri olmalı.
- Aynı yere her yıl domates dikmek hastalık riskini artırır; mümkünse yer değiştir.
Dikim
Fideyi saksıdaki seviyesinden biraz daha derine dik; domates gövdesinin toprakta kalan kısmından yeni kökler çıkar ve bitki daha sağlam olur. Sıra üzerinde bitkiler arasında yaklaşık 40-60 cm bırak. Dikimden hemen sonra can suyu ver.
Destek ve koltuk alma
Uzun boylu (sırık) domates çeşitleri için dikimle birlikte bir kazık ya da kafes yerleştir; sonradan çakmak köklere zarar verir. Bitki büyüdükçe gövdeyi yumuşak bir bağla gevşekçe destekle. Yaprak sapı ile gövde arasında çıkan yan sürgünlere "koltuk" denir. Sırık domateslerde koltukları küçükken elle koparmak, bitkinin enerjisini meyveye yönlendirir ve havalanmayı artırır. Bodur çeşitlerde koltuk almaya genellikle gerek yoktur.
Sulama
Domates düzenli nem ister. Toprağı birkaç gün kupkuru bırakıp sonra çok sulamak meyve çatlamasına ve çiçek burnu çürüklüğüne yol açar. Sabah saatlerinde, yaprakları ıslatmadan doğrudan dibe sula. Saksıda yetişen domates sıcak günlerde her gün su isteyebilir; parmağını toprağa sokarak nemi kontrol et. Toprağın üzerini malçla örtmek nemi korur.
Gübreleme
Dikimden sonra bitki kök tuttuğunda dengeli bir gübre, çiçeklenme ve meyve döneminde ise potasyumu yüksek bir gübre kullanılabilir. Aşırı azotlu gübre bol yaprak ama az meyve verir. Ürün etiketindeki doz ve sıklığa uy.
Sık görülen sorunlar
- Çiçek burnu çürüklüğü: Meyvenin alt ucunda kahverengi-siyah çökük leke. Genellikle düzensiz sulamaya bağlı kalsiyum alım sorunudur; sulamayı düzenli hale getir.
- Meyve çatlaması: Kuraklıktan sonra gelen aşırı su ya da yağmur.
- Alt yaprakların sararması: Yaşlanma, besin eksikliği ya da mantar hastalığı olabilir. Hastalıklı yaprakları uzaklaştır, yaprakları ıslatmadan sula.
- Çiçek dökümü: Aşırı sıcak ya da soğuk gecelerde tozlaşma zayıflar. Bitkiyi hafifçe sarsmak tozlaşmaya yardım eder.
- Zararlılar: Yaprak biti, beyaz sinek ve domates güvesi görülebilir. Yaprakların altını düzenli kontrol et; ciddi durumda ziraat mühendisine ya da tarım il müdürlüğüne danış.
Hasat
Domatesler çeşidine özgü rengini aldığında ve hafif bastırınca esnediğinde hasat edilir. Tam olgunlaşmadan toplanan domatesler oda sıcaklığında olgunlaşmaya devam eder. Buzdolabı domatesin aromasını azaltır; mümkünse oda sıcaklığında sakla.
Saksıda domates için hızlı liste
- Balkon için bodur ya da "kiraz domates" çeşitlerini seç.
- Saksıyı rüzgârın sert vurmadığı, güneşli bir köşeye koy.
- Sıcak günlerde sabah ve gerekirse akşamüstü sula.
- Saksı toprağının üstünü ince bir malç tabakasıyla ört.
- Meyve tutumundan sonra potasyumu yüksek gübreyi etikete göre ver.