NPK ne anlama gelir?
Gübre paketlerinde genellikle üç rakam yazar (ör. 20-20-20 ya da 10-5-20). Bunlar sırasıyla azot (N), fosfor (P) ve potasyum (K) oranlarını gösterir.
- Azot (N): Yaprak ve yeşil aksam gelişimi. Eksikliğinde yaşlı yapraklar sararır.
- Fosfor (P): Kök gelişimi, çiçeklenme ve meyve tutumu.
- Potasyum (K): Meyve kalitesi, hastalıklara ve strese dayanıklılık.
Yeşil yapraklı ev bitkileri ve çimler azotu yüksek, çiçekli bitkiler ve meyve veren sebzeler (domates, biber) ise potasyumu ve fosforu daha yüksek gübrelerden yararlanır. Dengeli gübreler (rakamları birbirine yakın) genel kullanım için uygundur. Ayrıca demir, magnezyum ve kalsiyum gibi mikro besinler de bitki sağlığı için gereklidir.
Organik ve mineral gübre
- Organik gübreler: Kompost, yanmış hayvan gübresi, solucan gübresi gibi. Besinleri yavaş verir, toprağın yapısını ve su tutma kapasitesini iyileştirir. Taze (yanmamış) hayvan gübresi bitkileri yakabilir ve zararlı mikroorganizmalar içerebilir; mutlaka iyi yanmış olanı kullan.
- Mineral (kimyasal) gübreler: Besinleri hızlı ve ölçülü verir. Yanlış dozda köklerde yanığa yol açabilir.
- Yavaş salınımlı gübreler: Granül ya da çubuk şeklinde, besini haftalar ya da aylar boyunca yavaşça bırakır; saksı bitkileri için pratiktir.
Ne zaman gübrelenir?
- Ev bitkileri: İlkbahar ve yaz aylarında, büyüme döneminde. Kışın gübreleme kesilir.
- Sebzeler: Dikimden önce toprağa organik madde karıştırılır; meyve döneminde potasyumu yüksek gübre verilebilir.
- Gül ve çiçekli çalılar: İlkbaharda sürgünle birlikte ve her çiçeklenme dalgasından sonra; yaz sonunda kesilir.
- Meyve ağaçları: Genellikle kış sonu ve ilkbahar başında; dozu ve türü toprak analizine göre belirlemek en doğrusudur.
- Yeni saksı değiştirilmiş bitkiler: Taze saksı toprağında genellikle başlangıç besini bulunur; birkaç hafta gübre vermeye gerek olmayabilir.
Nasıl uygulanır?
- Ürün etiketindeki doz ve sıklığa uy. Saksı bitkilerinde etiketteki dozun yarısıyla başlamak güvenlidir.
- Sıvı gübreleri her zaman nemli toprağa uygula; kuru toprağa verilen gübre kökleri yakabilir.
- Granül gübreleri gövdeye değdirmeden, kök bölgesine serp ve ardından sula.
- Yaprak gübreleri serin saatlerde, ürün talimatına göre püskürtülür.
Fazla gübrenin belirtileri
- Yaprak uçlarında ve kenarlarında kahverengi yanıklar
- Toprak yüzeyinde beyaz tuz kabuğu
- Ani solgunluk ve yaprak dökümü
- Bol yaprak ama az çiçek ve meyve (aşırı azot)
Fazla gübre verdiysen saksıyı bol suyla birkaç kez yıkayıp suyun alttan akmasını sağla; gerekirse toprağını yenile.
Toprak analizi
Bahçede ve meyve bahçelerinde hangi besinin eksik olduğunu tahminle değil, toprak analiziyle öğrenmek gereksiz gübre masrafını ve çevre kirliliğini önler. Toprak analizi için il ve ilçe tarım müdürlüklerinden ve ziraat odalarından bilgi alabilirsin.
Saksı bitkileri için kısa takvim
- Mart-Nisan: Büyüme başlarken düşük dozla başla.
- Mayıs-Ağustos: Etiketteki aralıklarla düzenli gübrele.
- Eylül: Dozu ve sıklığı azalt.
- Ekim-Şubat: Çoğu ev bitkisinde gübrelemeyi kes.
Kışın çiçek açan bitkiler (ör. Atatürk çiçeği, bazı orkideler) farklı bir takvim izleyebilir; bitkinin türüne göre ayarla.