Kompostun mantığı: yeşil ve kahverengi
Kompost, mikroorganizmaların organik maddeyi parçalamasıyla oluşur. Bu canlıların çalışması için iki tür malzemeye, neme ve havaya ihtiyaç vardır:
- Yeşil malzeme (azotça zengin): Sebze ve meyve kabukları, kahve telvesi, çay posası, taze çim ve yaprak artıkları.
- Kahverengi malzeme (karbonca zengin): Kuru yapraklar, saman, talaş (boyasız ahşaptan), kartonun mürekkepsiz kısımları, yumurta kolisi, kâğıt havlu.
Genel kural olarak hacim bakımından kahverengi malzemenin yeşil malzemeden fazla olması iyi bir başlangıçtır. Çok fazla yeşil malzeme koku ve çamurlaşmaya, çok fazla kahverengi malzeme ise çok yavaş çürümeye yol açar.
Neler atılmaz?
- Et, balık, kemik ve süt ürünleri (koku ve haşere çeker)
- Yağlı yemek artıkları
- Hastalıklı bitkiler ve tohumlanmış yabani otlar
- Kedi ve köpek dışkısı, kedi kumu
- Parlak, boyalı ya da plastik kaplı kâğıtlar
- İlaçlanmış bitki artıkları
Bahçede kompost
- Gölgeli ya da yarı gölgeli, toprak zeminli bir köşe seç ya da altı açık bir kompost kutusu kullan.
- En alta havalanma için kalın dallar ve kuru saplar koy.
- Yeşil ve kahverengi malzemeleri katmanlar halinde ekle. Malzemeleri küçük parçalara ayırmak çürümeyi hızlandırır.
- Yığın sıkılmış bir sünger kadar nemli olmalı; çok kuruysa su ekle, çok ıslaksa kahverengi malzeme ekle.
- Birkaç haftada bir yığını bir bel ya da dirgenle karıştırarak havalandır.
- Koşullara bağlı olarak birkaç ay ile bir yıl içinde alt kısımlar koyu renkli, toprak kokulu ve ufalanan bir yapıya dönüşür.
Balkonda kompost
Balkonda kapaklı, havalandırma delikleri olan bir kova ya da hazır balkon kompost kabı kullanılabilir. Kabın dibine kuru yaprak ya da kartondan bir tabaka koy, mutfak atıklarını her eklediğinde üzerini bir avuç kahverengi malzemeyle ört. Bu yöntem kokuyu ve sinekleri büyük ölçüde engeller. Solucan kompostu (vermikompost) da küçük alanlar için popüler bir yöntemdir; özel kırmızı kompost solucanları atıkları hızla işler.
Sorunlar ve çözümleri
- Kötü koku: Çok fazla yeşil malzeme ve havasızlık. Kahverengi malzeme ekle ve karıştır.
- Çürümüyor: Çok kuru ya da çok fazla kahverengi malzeme var. Su ve yeşil malzeme ekle.
- Sinekler: Taze atıkların üstünü her seferinde kahverengi malzemeyle ört.
- Fareler ve diğer hayvanlar: Et ve pişmiş yemek atma; kapaklı kap kullan.
Kompostu kullanmak
Olgunlaşan kompostu elekten geçirip iri parçaları yeniden yığına at. Kompostu sebze bahçesinin toprağına karıştırabilir, saksı toprağına belirli oranda ekleyebilir ya da ağaç diplerine malç olarak serebilirsin. Olgunlaşmamış kompost bitkilere zarar verebileceği için toprak kokusu almadan kullanma.
Olgun kompostun özellikleri
- Koyu kahverengi ya da siyaha yakın renk
- Orman toprağına benzeyen hoş bir koku
- Ufalanan, gevşek bir yapı
- Başlangıçtaki atıkların büyük ölçüde tanınmaz hale gelmesi
Kompost hâlâ ısınıyorsa, kötü kokuyorsa ya da atıklar seçiliyorsa olgunlaşmamıştır; biraz daha beklet.